Van hollen tot stilstand - Het stresssysteem en burn out

Gepubliceerd op 23 juni 2020 om 12:44

Herken jij je in het gevoel van altijd 'AAN'staan? 

Najaar 2016. Ik ben net verhuisd en we overwegen een verbouwing van ons nieuwe huis. Mijn hoofd maakt overuren om te bedenken hoe we dit aan moeten pakken. Ik sta continu 'AAN': zodra ik wakker word, als ik naar bed ga en zelfs als ik me ‘s nachts omdraai en normaal gesproken verder slaap sta ik 'AAN'. Ik kan de uit knop niet meer vinden. Ik weet niet meer hoe ik moet ontspannen.

Bij dit aanstaan zijn allerlei lichamelijke processen betrokken die een rol spelen in het ontstaan van overspannenheid en burn out. Goed om je bewust te zijn dat 'AAN' staan een signaal van je lichaam is dat er iets niet helemaal gaat zoals het hoort.

Overmatige activatie van het stresssysteem werkt ziekmakend

Van oudsher hebben we een belangrijk overlevingsmechanisme in ons lichaam dat ingeschakeld wordt wanneer er gevaar dreigt en ons in staat stelt te vechten of te vluchten: de welbekende fight-flight reactie. Tegenwoordig wordt dit systeem geactiveerd als we gespannen of gestrest zijn. Alles wordt in het werk gesteld om scherp en adequaat te kunnen reageren en er komt energie vrij om snel in beweging te kunnen komen. Zo versnelt de hartslag, verhoogd de bloedsuikerspiegel en wordt de spijsvertering stilgelegd. 

Hoewel het stresssysteem in de regel niet ziekmakend is, kan je je voorstellen dat het niet gezond is als dit systeem om de haverklap geactiveerd wordt en niet gebruikt wordt waar het voor bedoeld is. Stel je ervaart stress omdat je te laat bent voor een afspraak. Het systeem wordt geactiveerd: klaar om te vechten of vluchten! Als die actie vervolgens uitblijft, kampt ons lichaam met een te veel aan stresshormonen die niet ontladen worden en opgeslagen worden in ons lichaam. Wanneer we langdurig aan stress worden blootgesteld en het stresssysteem structureel wordt aangesproken op een manier waar het niet bedoeld voor is, werkt het systeem ziekmakend. Stresshormonen blijven zich opstapelen waardoor we een hoog adrenaline- en cortisolniveau krijgen. Daarnaast is sprake van een overprikkeld zenuwstelsel en uitgeputte bijnieren.  

 

Doorgaan op wilskracht is niet alleen maar goed

Naast stress is er nog een manier waarop we het stresssysteem veelvuldig activeren en waardoor we op lange termijn roofbouw plegen zonder dat we het doorhebben. Je herkent vast de situatie dat je hartstikke moe bent van een dag werken en ‘s avonds nog een afspraak hebt staan die je echt niet wilt afzeggen. Wat doe je? Je blijft in beweging, want zodra je gaat zitten voel je pas echt hoe moe je bent en kom je niet meer van de bank. Je negeert de vermoeidheidssignalen en gaat naar je afspraak. Eenmaal daar merk je dat je je energiek voelt en niets meer merkt van de vermoeidheid. Wat gebeurt hier? Je gaat door op wilskracht waardoor onbewust het stresssysteem wordt ingeschakeld en het adrenaline- en cortisolniveau toeneemt waardoor je extra energie krijgt en alerter wordt. Je wordt geactiveerd zodat je door kunt gaan en je voelt niet meer dat je moe bent. Op deze manier houd je lichaam je voor de gek, omdat het signaal van vermoeidheid verdwijnt.

Als je dit zo af en toe eens doet is er niet zo veel aan de hand. Het is van belang dat er voldoende momenten van herstel tegenover staan. Vraag je voortdurend te veel van jezelf en besteed je weinig tijd aan rust en ontspanning, dan zal je overbelast raken en neemt het risico om opgebrand te raken toe.

 

Het autonome zenuwstelsel speelt een rol bij het tot stand komen van een burn out

Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee subsystemen die samenwerken. Het sympathische zenuwstelsel dat ook wel vergeleken kan worden met het gaspedaal van een auto en wat zorgt voor actie (vechten of vluchten). En het parasympathische zenuwstelsel dat als de rem fungeert en moet zorgen voor rust en ontspanning en een herstelfunctie heeft. Deze twee systemen horen in balans te zijn: inspanning en stress wordt afgewisseld met ontspanning en rust. Wanneer dit uit evenwicht is ontstaan er problemen.

 

We onderscheiden een sympathische en parasympathische vorm van overspannenheid en burn out. Wanneer we continu aanstaan is er sprake van overactivatie van de sympathicus. Het gaspedaal is vol ingedrukt en het lukt niet meer om af te remmen: Je kunt moeilijk ontspannen, bent prikkelbaar en slaapt slecht. De parasympathische vorm, die voortkomt uit de sympathische vorm, wordt gekenmerkt door uitputting, opgebrand zijn en jezelf niet meer in beweging krijgen. Er is sprake van onderactiviteit van de parasympathicus waardoor iemand überhaupt moeilijk tot ontspanning komt. Wanneer dit wel lukt is iemand vaak al zo opgebrand dat ontspanning en rust onvoldoende tot herstel leiden. Om tot herstel te komen is het van belang om het parasympathisch zenuwstelsel te activeren zodat er ontspanning in het systeem komt en herstel kan plaatsvinden.

 

Adem in, adem uit

Niet alleen voor mensen die overspannen zijn of klachten van burn out hebben, maar voor iedereen is het belangrijk om geregeld je systeem tot rust te brengen en je herstelfunctie te activeren. Hoe je dat het beste kunt doen? Een hele belangrijke, eenvoudige en voor de hand liggende maar vaak vergeten manier is: ADEMHALING. Daarbij gaat het natuurlijk om de buikademhaling. Zodra je je ademfrequentie verlaagd, daalt ook je bloeddruk en hartslag en kan het zenuwstelsel kalmeren.

 

Ik daag je uit!

Zorg goed voor jezelf door tenminste 2 keer per dag deze ademhalingsoefening te doen:

Adem diep in door je neus en laat je buik opkomen. Het kan helpen daarbij je handen op je buik te leggen. Breng je ademhaling zo laag als mogelijk is in je buik. Daarna blaas je heel rustig uit via je mond. Je zorgt dat je uitademing een seconde of 20 à 30 duurt en daarmee een stuk langer is dan je inademing. Herhaal dit en doe dit zo’n 5 minuten.

Hoe voelt dat?




«   »